Elektrisk späänang

Faan Wikipedia
Waksle tu: Nawigatjuun, Schük
Amrum.pngTekst üüb Öömrang


Füsikaalisk grate
Nööm Elektrisk späänang
Formeltiaken faan't grate U
Gratin- an
Ianhaidensüsteem
Ianhaid Dimenjuun
SI-süsteem V M·L2·I−1·T−3
CGS-süsteem StatV M½·L½·T−1

At elektrisk späänang as en grate uun a füsiik. Det dää uun, hüföl elektrisk werk (= energii) nuadag as, am en elektrisk lääs faan en elektron of ion uun en elektrisk fial tu skebin.

Det Formeltiaken U komt faan latiinsk urgere (trak of pui). Uun't SI-süsteem woort at späänang uun't ianhaid Volt (V) efter Alessandro Volta beskrewen.

Huar det faan komt[Bewerke | kweltekst bewerke]

Späänang entstäänt uun a natüür troch rofin, so üs bi en laid, huar onerskiaselk loft bienööder rofet. Uun a technik woort späänang miast troch induktsjuun häärsteld. Bi en baterii entstäänt späänang troch en cheemisk reaktsjuun.

Nat[Bewerke | kweltekst bewerke]

För a hüshual woort uun föl lunen en späänang faan 220 V paroot steld, uun ööder lunen oober 110 V. Grater maskiinen brük 380 V. Wan maskiinen uun a gang san, suragt det späänang för struum.

Bestemangen[Bewerke | kweltekst bewerke]

Det späänang woort bereegent ütj det elektrisk werk (= energii) W_\mathrm{AB}\, (uun Joule of Wattsekunden of Newtonmeeter) an det elektrisk lääs (Q) (uun Coulomb).

Ütj

W = \vec{F} \cdot \vec{s} an \vec{F} = \vec{E} \cdot Q \,

woort


U_\mathrm{AB} = \frac{W_\mathrm{AB}}{Q}

Q = elektrisk lääs; F = krääft; E = elektrisk fialmäächt; s = wai; W_\mathrm{AB} = werk faan't skebin

Späänang an struum[Bewerke | kweltekst bewerke]

Hüföl struum I bi en was späänang U lääpt, hinget faan di wederstant R (uun Ohm) faan di struumfeerer (of det maskiin) uf.


U = R \cdot I \,

Späänang an efekt[Bewerke | kweltekst bewerke]

Di elektrisk efekt P (uun Watt) bereegent ham ütj at elektrisk werk W per tidj t:


P =\frac{W}{t} \,

Auer di struum I ham efter elektrisk lääs Q an tidj t bereegent, komt at tu


P = U \cdot I \,

Luke uk diar[Bewerke | kweltekst bewerke]

Ferwisang efter bütjen[Bewerke | kweltekst bewerke]