Saaterfrasch

Faan Wikipedia
Waksle tu: Nawigatjuun, Schük
Bökingharde.png Täkst aw mooringer frasch


Saterfrasch

Snååket önj

Saaterlönj
Spreegere 1500 bit 2500[1]
Waasenschaplik
indiiling
Amtlik situatschoon
Amtsspräke foon Gemiinde Saaterlönj
Spräke-Oufkörting
ISO 639-1:

-

ISO 639-2:

gem (oudere germaansche spräken)

ISO 639-3:

stq

Önjt jåchtweene gebiit wårt diling saaterfrasch snååkt.

Saaterfrasch as jü leest spräkewise, wat foon e üülj ååstfrasche spräke ouerblaawen as. Snååket wårt Saaterfrasch foon süwat 1.500 bit 2.500 manschne önj e Gemiinde Saaterlönj.[1] Önjt eentlik Ååstfraschlönj än e oudre frasche lönje twasche Louwers än Weeser as e frasche spräke ål sunt hunerte iinrge düüdj blaawen. Deer snååke's nü mååst plååttjüsche spräkewise, weer mör unti maner grute räste foont frasch bane san.

Inordning[Bewerke | kweltekst bewerke]

Wan huum eefter e histoori foont saaterfrasch kiiket, dan as dåt en spräkewis foon e ååstfrasche spräke. Ouers üt e sacht foon dilingedäis as dåt en äin spräke än hiirt tu e frasche spräkefloose. E oudere frasche spräke san dåt weestfrasch önj e Naaserlönje än dåt nordfrasch önj Nordfraschlönj. Dadeere trii spräke san åle foont üüljfrasch jurt kiimen. Iirtids wörden e frasche spräke än dåt ainglisch tuhuupe as anglo-frasche spräke betiikned. Ouers diling miine e waasenschapsmanschne, dåt frasch, ainglisch än plååttjüsch foon e spräkehistoori üt sänj tuhuupe hiire. Ouf än tu wårt deer uk e naaserlönjsch spräke tu räägned. Diheere spräkefloose wård weestsiiegermaanisch nåmd. Ouers plååttjüsch heet ham ål sunt e tid foont üüljsaksisch ouders önjtwikled as dåt frasch. Mån saterfrasch heet foole inwirking foont plååttjüsch füngen.

Spräkegebiit än spreegertål[Bewerke | kweltekst bewerke]

Jü saaterfrasche spräke wårt in da fjauer toorpe Strukelje, Roomelse, Skäddel än Seedelsbierich snååkt. Diling san da fjauer toorpe diilj foon e gemiinde Saaterlönj. In jüheer gemiinde, weer amenbai 13.000 manschne booge (detsämber 2013), wårt uk plååttjüsch än huuchtjüsch snååkt. Diling lait jü spreegertål amenbai twasche 1500 än 2500 manschne[1], dåt as amenbai 12 bit 19 foon da inboogere foont Saaterlönj. Önj dåt jungste moortoorp Seedelsbierich as jü protsäntuale spreegertål dåt läichst, önj da oudere trii toorpe booge önj ark toorp amenbai likefoole fölkj, wat frasch snååke koon.[2]

Histoori[Bewerke | kweltekst bewerke]

Dåt Saaterlönj wörd twasche 1100 än 1400 fon frasche üt di aastfrasche siikånt bebooged. Deer hääwe da manschne wårschiinjlik döör natürkatastroofe jare hüsinge ferleet. Awt aastfrasche huulewailönj seelew wård jü spräke önjt 16. iirhunert diiljwis plååttjüsch. Önjt Saaterlönj, Harlingerlönj, dåt lönj Wursten än aw Wangerooge blaft jü spräke tujarst frasch. Trinam dåt iir 1800 ferswant jü spräke önjt Harlingerlönj än dåt lönj Wursten, önjt 20. iirhunert stärwe da leeste spräkere fon dät frasch fon Wangerooge. Deerdöör blaft jü saaterfrasche spräke di leeste räst foon jü frasche spräke önj Ååst-Fraschlönj. Dåt Saaterlönj is uk e leeste katoulsch huuchbörj önj Ååst-Fraschlönj, döör jü reformatsjoon wörd di räst foont huulewailönj eefangeelisch. Jü spräke as möölik uk bewåårt blaawen döör jü isoliirde positsjoon foont Saaterlönj. Önjt 19. iirhunert kiimen da ferkiirstroote än suchferbining eeftert Saaterlönj, weerdöör dåt spräkegebiit ai mör sü isoliird wus. Ouers jarst eefter di Tweede Wråålkrich wörd jü positsjoon foont saaterfrasch rucht uuk. Döör ütwanerer üt da jütids tjüsche ååstgebiite, än uk schölj än TV, köm dåt (huuch)tjüsche eeftert Saaterlönj. Maning ålerne fånge eefter e Tweede Wråålkrich önj, da bjarne tjusch önjstää foon saaterfrasch tu liiren. Diling jeeft dåt ouers moor frasch önj da bjarnetööninge än schoule. Jü spreegertål as relatiiw konstant blaawen, ouers da spreegere foont saaterfrasch san diling en manerhäid önjt Saaterlönj.

Biispelseeting[Bewerke | kweltekst bewerke]

Di üülj boonhuf foon Skäddel as diling dät Seelterfräisk Kultuurhuus.

Saaterfrasch: Die Wänt strookede dät Wucht uum ju Keeuwe un oapede hier ap do Sooken.
Nordfrasch (Mooring): Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.
Weestfrasch: De jonge streake it famke om it kin en tute har op 'e wangen.
Ååstfrasch plååttjüsch: De Jung straakde dat Wicht um't Kinn to un tuutjede hör up de Wangen.
Neederlönjsch: De jongen aaide/streelde het meisje over haar kin en kuste haar op haar wangen.
Tjüsch: Der Junge streichelte das Mädchen ums Kinn und küsste sie auf die Wangen.
Aingelsch: The boy stroked the girl on the chin and kissed her on the cheeks.

Sii uk[Bewerke | kweltekst bewerke]

Links[Bewerke | kweltekst bewerke]

Wikipedia Wikipedia aw Saaterfrasch

Eefterwise[Bewerke | kweltekst bewerke]

Eefterwise :

  1. 1,0 1,1 1,2 Daheere tåle nåmt Fort önj sin hönjbökartiikel Das Saterfriesische (önj: Horst H. Munske et al (Hrsg.), Handbuch des Friesischen. Tübingen 2001, sid 410): „Gegenwärtige Schätzungen schwanken zwischen 1500 und 2500.“ Dieter Stellmacher köm 1995 eefter en grut önjläin Fragebogenaktion aw en tål foon 2225 spreegere (Dieter Stellmacher: Das Saterland und das Saterländische. Oldenburg 1998). Ethnologue nåmt en spreegertål foon 5000 manschne, schåtsed eefter jü inboogertål foon Saaterlönj (hiir güng dåt uk ai am jü spreegertål, mån ouer jü tål foon manschne, da jam tu jü frasche floose önj Saaterlönj räägne).
  2. Dieter Stellmacher: Das Saterland und das Saterländische. Oldenburg 1998