Paali

Faan Wikipedia
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Foehr.svg Tekst üüb Fering


Paali (üüb Paali: पाळि Pāḷi) as en Madelindisk Spriik, wat tu dön Praakrit Spriiken hiart. Wer det al ens en spreegen spriik wiar, as amstreden. At spriik as daaling uun a süüduast faan Aasien üüs sakraalspriik brükt an liket uun sin bedüüding tu det Sarklatiin uun a waast faan Euroopa of det Sarkenslaawisk uun a uast faan Euroopa. Uk daaling noch skriiw gebildet mönken religiöös teksten üüb Paali, am jo tu det internatschunaal mönksgemeend (fööraal uun Mjanmaar, Thailun an Sri Lanka) tugengelk tu maagin.

Histoore[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Paali stäänt uun naar tuphang mä a Buddhismus. Uun de iarst tidjrüm faan a Buddhismus (amanbi 5. juarhunert f.Kr. tu 1. juarhunert f.Kr.) entsted a kern faan dön buddhistisk skraften faan de Theravada-Buddhismus. Uun detheer tidj wurd a halig teksten müntelk auerlöwert. A Buddha hed woorskiinelk uun en öler Praakrit spriik, Ardhamagadhi, onerrachtet; faan a Buddha sin histoorisk wurden as man niks fingen. Dön äälst skraften wiar bluat auersaatingen uun öler spriiken, oner ölern Sanskrit an Paali. Det iarst archeoloogisk bewisen faan Paali as iinskraften faan det 5. juarhunert an det 6. juarhunert, wat uun Mjanmaar fünjen wurd. Det as at spriik faan de Paali-Kaanon (uk a Tipiṭaka neemd), wat uun det 1. juarhunert f.Kr. skraftelk aptiikent wurd, an uk faan aal öler teksten faan a Theravada. At spriik as uk uun enkelt teksten faan Hinduismus brükt wurd.

Gramatiik[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Paali hee aacht kaasen:

Kaasus dhamma (m.; liar)
Iantaal Muartaal
noominatiiw dhammo dhammā
akkusatiiw dhammaṃ dhamme
daatiiw dhammassa of dhammāya of dhammatthaṃ dhammānaṃ
geenitiiw dhammassa dhammānaṃ
ablatiiw dhammasmā of dhammamhā of dhammā dhammehi of dhammebhi
instrumentaal dhammena dhammehi of dhammebhi
lokatiiw dhammasmiṃ of dhammamhi of dhamme dhammesu
wokatiiw dhamma dhammā

Wurden[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Föl Paali-leenwurden san uun Birmaans, Khmer, Thai an Lao tu finjen.

Heer as en liist faan wurden, am Paali mä Sanskrit tu ferlikin, an enkelt leenwurden uun Birmaans, Khmer an Thai tu wisin.

Paali Sanskrit Fering Birmaans Khmer Thai
dhamma dharma liar ဓမ္မ (dhamma.) ធម៌ (tʰoa) ธรรม (tam)
kamma karma dun ကံ (kam) កម្ម (kam) กรรม (gam)
bhikkhu bhikṣu mönk ဘိက္ခု (bhikhku.) ភិក្ខុ (phɨkkhoʾ) ภิกษุ (pík-sù)[1]
nibbāna nirvāṇa nirwaana နိဗ္ဗာန် (nibban) និព្វាន (nɨppiən) นิพพาน (níp-paan)

Bispal[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Faan a began faan a Dhammapada, en saamling faan a Buddha sin ütjsprööker an en dial faan de Paali-Kaanon as:

Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā,
Tato naṁ dukkhaṁ anveti, cakkaṁ'va vahato padaṁ.
A Dharmas haa ferstant üüs hör feerer, ferstant üüs hör hoodling;
Wan hoker mä'n ferdörwen ferstant spreecht of dee, fuligt tu ham at liisen,
Üüs't wel faan en waanj tu a fut faan en toochdiart fuligt.

Weblinks[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Futnuuten[Bewerke | Kweltekst bewerke]

  1. Wel faan Sanskrit.