Namiibia

Faan Wikipedia
Waksle tu: Nawigatjuun, Schük
Foehr.svg Tekst üüb Fering


Flag

Namiibia, amtelk Republiik Namiibia (üüb Tjiisk: Republik Namibia; üüb Ingels: Republic of Namibia; üüb Afrikaans: Republiek van Namibië) as en stoot uun a süüd faan Aafrika. A nööm faan a stoot leitet ham faan’t Wüst Namib uf, diar det hial küstenrüm faan’t lun iinnamt. Uun a waast leit de Atlantisk Ootseaan, uun a nuurd lei Sambia an Angoola, uun a uast leit Botsuana an uun a süüd an uast leit Süüdaafrika. At lun hee 2.113.077 lidj (2011). At hoodsteed as Windhoek.

Geografii[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Koord faan Namiibia

Geograafisk Laag[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Namiibia leit för’t miast twesken 17° an 29° (faan a nuurd tu a süüd) an 11° an 26° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi tausis grater üüs Tjiisklun. Det lingst grens (1376 km) faan't lun wurt mä Angoola an det kurtst (233 km) mä Sambia diald. At lun dialt uk en 1360 km lung grens mä Botsuana an en 967 km lung mä Süüdaafrika. A eeg faan Namiibia as 1572 km lung an lingt faan a mös faan de Kunene Struum uun a nuurd tu a mös faan de Oranje Struum uun a süüd. At nuurddial faan a eeg, faan de Kunene Struum tu a Swakop Struum, as üüs de Skrook Eeg bekäänd.

Berger[Bewerke | Kweltekst bewerke]

De huuchst berig (2574 m) faan't lun as a Königstein, wat en toop üüb a Brandberg as. Öler berger san: de Moltkeblick (2479 m), Stormberg (2424 m), Oorlogstein (2392 m), Auasende (2344 m), Grossherzog Friedrich Berig (2336 m), Regenstein (2302 m), Kamelberg (2211 m), Schroffenstein (2202 m) an det Schildkröte (2194 m).

Sian[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Namiibia hee bluat tau sian, wat altidj mä weeder fald san: de Guinas Sia an Otjikoto Sia, wat iar höölen wiar. Jo lei nai bi Tsumeb uun a süüduast faan det Oshikoto Regiuun uun a nuurd faan't lun.

Eilunen[Bewerke | Kweltekst bewerke]

At jaft hög eilunen twesken Walvis Bocht an a mös faan de Oranje Struum. Jo san (faan a nuurd tu a süüd) Hollams Bird Eilun (wat tu a süüd faan Walvis Bocht leit), Mercury Eilun, Ichaboe Eilun (wat tu a nuurd faan Lüderitz lei), Halifax Eilun, Seal Eilun, Penguin Eilun (wat nai bi Lüderitz lei), North Long Eilun, South Long Eilun (wat tu a süüd faan Lüderitz lei), Possession Eilun, Albatross Eilun, Pomona Eilun (wat nai bi det Elizabeth Bocht lei), Plumpudding Eilun an Sinclair Eilun (wat nai bi Kap Dernburg lei).

Natschunaalparken[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Tau wichti natschunaalparken uun Namiibia san de Etosha Natschunaalpark an de Waterberg Natschunaalpark.

Struumer[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Fjuar grat struumer bilde grensen mä öler lunen:

Diarter[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Sköölen faan Aafrikoons Elefanten wene uun det Kunene Regiuun an uun de Etosha Natschunaalpark uun a nuurd faan't lun. Suart Nööshurner wene uun a nuurdwaast faan’t lun an Witj Nööshurner uun a uast (faan a nuurd tu a süüd). Slacher faan seebras wene uun a nuurdwaast (huar Equus quagga burchellii wene) an nuurduast (huar Equus quagga chapmani wene) an uun dialen faan’t huuchland, wat beeft a eeg leit, faan de Kunene Struum hen tu de Oranje Struum (huar Equus zebra hartmannae wene). Sköölen faan aaben wene uun letj dialen faan a nuurd (Chlorocebus cynosuros) an uk loongs de Oranje Struum (Chlorocebus pygerythrus). En slach faan Paawiaaner (Papio ursinus) wene uun’t hiale lun.

Steeden[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Dön tjin gratst steeden (efter’t taal faan iinwenern) san:

Steed Lidj (2011)[1] Regiuun
1 Windhoek 325.858 Khomas
2 Rundu 63.431 Kavango East
3 Walvis Bay 62.096 Erongo
4 Swakopmund 44.725 Erongo
5 Oshakati 36.541 Oshana
6 Rehoboth 28.843 Hardap
7 Katima Mulilo 28.362 Zambezi
8 Ondangwa 22.822 Oshana
9 Okahandja 22.639 Otjozondjupa
10 Keetmanshoop 20.977 ǁKaras

Indialing faan Ferwalting[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Sant 2013 hee Namiibia 14 regiuunen:

Regiuun Lidj (2011) Grate (km²) Hoodsteed
1 Kunene 86.856 115.260 Opuwo
2 Omusati 243.166 26.551 Outapi
3 Oshana 176.674 8647 Oshakati
4 Ohangwena 245.446 10.706 Eenhana
5 Oshikoto 181.973 38.685 Omuthiya
6 Kavango West 107.905 23.166 Nkurenkuru
7 Kavango East 115.447 25.576 Rundu
8 Zambezi 90.596 14.785 Katima Mulilo
9 Erongo 150.809 63.539 Swakopmund
10 Otjozondjupa 143.903 105.460 Otjiwarongo
11 Omaheke 71 233 84 981 Gobabis
12 Khomas 342.141 36.964 Windhoek
13 Hardap 79.507 109.781 Mariental
14 ǁKaras 77.421 161.514 Keetmanshoop

Befölkring[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Efter det letst folksteeling faan 2011 hed Namiibia 2.113.077 iinwenern. 1.021.300 faan a lidj wiar karmen an 1.083.600 wiar wüfhööd [2].

Spriiken[Bewerke | Kweltekst bewerke]

49 prosent faan det namiibisk befölkring (efter’t folksteeling uun 2011) du uun, Owambo (aanjnööm: Oshivambo, wat wurt uun a nuurd spreegen; det hee tau dialekten: Kwanyama an Ndonga), 11,3 prosent Khoekhoe (aanjnööm: Khoekhoegowab), 10,6 prosent Afrikaans an 0,9 prosent Tjiisk üüs mamenspriik tu spreegin. At gratdial faan’t befölkring spreegt Afrikaans üüs naist spriik.

Öler spriiken uun’t lun san:

Biljing[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Namiibia hee trii uniwersiteeten: det Universiteet faan Namiibia, det Namiibik Universiteet för Wedenskap an Technologii an det International University of Management.

Kultüür[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Literatüür[Bewerke | Kweltekst bewerke]

De iarst romoon, wat faan a skriiwer skrewen wurd, diar uun Namiibia bäären wurd, as Born of the Sun: A Namibian Novel. A skriiwer faan a romoon wiar Joseph Diescho (1955-). Hat as en stak faan’t leewent faan en maan, Muronga, diar berigwerker wurd. Hi belewet üngerochtighaiden an wurd en rebel. En öler bekäänd skriiwer as Helmut Kangulohi Angula (1945-), diar a romoon Tau düüsen daar faan Haimbodi ya Haufiku skreew. Hi as en stak auer’t tidj faan a stridj föör suwereniteet faan det SWAPO.

Histoore[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Dön drüg lunstreger faan Süüdwaastaafrika san sant fölen düüsen juar aran föör dön San an Damara. Bi föl aafrikoons fölkerwaanringen droong faan det 17. juarhundert dön Herero, Nama, Orlam an Ovambo iin uun’t lun iin. Namiibia wiar det tjiisk kolonii faan Tjiisk Süüdwaastaafrika faan 1884 ap tu 1915. Uun a Iarst Wäältkrich wurd at lun faan Süüdaafrika besaatet. At lun wurd troch beslütj faan’t Fölkerbinj 1920 tu det Süüdaafrika üüs mandaatsteritoorium tudiald. Efter de Naist Wäältkrich ferschückt dön Feriand Natschuunen ferjiiws tu ütjliasin, Süüdaafrika faan’t lun tu wechnemin. En suwereniteetskrich begand 1960 jin det süüdaafrikoons ferwalting. Iarst efter det Internatschunaal Gerichtshoof uun Den Haag 1971 ferklaaret, dat det süüdaafrikoons ferwalting jin’t gesets wiar, wul Süüdaafrika 1972 efter en uunmeeden auergungstidj iin uun’t suwereniteet tu entleeten. De suwereniteetskrich kaam 1989 mä'n woopenrau tu aanj. At lun wurd 21. marts 1990 suwereen. Uun 1994 wurd Walvis Bay dial faan't lun.

Politiik[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Namiibia as en republiik. Det stootsauerhood as a president, diar arke fiiw juar nai weelet wurt. Det namiibisk regiaring bestäänt ütj en premier-minister, diar tup mä’t kabinet faan a president neemd wurt. A president faan’t sun sant 2015 as Hage Geingob an det premier-minister Saara Kuugongelwa-Amadhila. At partei faan’t regiaring as SWAPO.

Bütjenpolitiik[Bewerke | Kweltekst bewerke]

Namiibia as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 23. April 1990.

Ianselefterwisen[Bewerke | Kweltekst bewerke]

  1. www.citypopulation.de
  2. Namibia 2011 Population And Housing Census Preliminary Results, National Planning Commission.
-22.56666666666717.15